ziekte: botbreuk

Botbreuk is niet direct een onderwerp waarbij je aan alternatieve geneeskunde denkt, of het moet zijn dat iemand de breuk op magische wijze ineens herstelt. Toch kan TCM, met name de kruidengeneeskunde, bijdragen aan het herstel van een botbreuk of -beschadiging, met of zonder een operatie. Daarnaast zijn acupunctuur en Chinese kruiden uitermate geschikt om pijn te bestrijden.

Hieronder staat een korte uiteenzetting over botbreuk en de behandeling met kruiden. In de herfst van 2006 ben ik iemand gaan behandelen met een gebroken arm waarbij de botbreuk een opening van 2 millimeter gaf. Een half jaar verder is de 2 mm overbrugd met nieuw botweefsel, maar het moet nog wel aansterken. De patiŽnt heeft geen last van de pijn als hij zijn kruiden neemt.

Etiologie
Botbeschadiging (gu shang), breuken of fracturen (gu zhe) zijn vaak het gevolg van een trauma. Soms is er spontane breuk bijvoorbeeld bij bepaald medicijngebruik, tumorgroei of degeneratie zoals osteoporose. Chinese kruidengeneeskunde kan ondersteuning geven bij het herstel na een botbreuk en operatie hieraan.

Botten zijn harde (yinne) materie die het lichaam ondersteunen, beschermen en de mogelijkheid tot beweging geven. Ook wordt er bloed gemaakt en worden er mineralen opgeslagen (bv calcium). In TCM behoren de botten tot de qi heng zhi fu: de buitengewone organen of extra fu. Ze slaan beenmerg op, wat essentie (jing) is. De extra fu worden gecontroleerd door de energie van de Nieren. Botten zijn met name gevoelig voor vergroeiingen en breuk. Bij onvoldoende essentie of beenmerg ontstaan problemen met de botten zoals met wandelen en staan. Ook bij bi syndromen, voornamelijk van ouderen en zwakkeren, worden botten aangedaan en kunnen ze versterkt worden met Chinese kruiden.

Behandeling van botbreuk
Om botgroei te bevorderen en de botten te versterken is het van belang de energie van de Nieren te tonifiŽren en dan met name yang qi. Daarnaast is het van belang Bloed te voeden en te doen circuleren, zodat er voldoende voeding bij de botbreuk komt.

Omdat Nier yang uit essentie ontstaat, tonifiŽren de kruiden voor botbreuk ook Nier essentie. En omdat Nier essentie, Lever yin en Lever Bloed in elkaar transformeren werken veel kruiden die Nieren versterken of yang verwarmen, ook op Lever yin en Lever Bloed.

Voorbeelden van Nier yang versterkende kruiden staan onderaan. Omdat de botten yinne substantie zijn, balanceren we yang met yin door middel van yin versterkende kruiden zoals sang ji sheng, gui ban, e jiao en gou qi zi.

Voor specifieke locaties van de botbreuk kan men kruiden toevoegen om de richting van de formule te sturen, zoals voor de (boven)arm sang zhi of gui zhi.

Verschillende fasen van de genezing
Er zijn verschillende fasen in het genezingsproces waarin de behandelstrategie verschilt.
  1. Zo snel mogelijk na het trauma (of de operatie) is het zaak de pijn en zwelling te verminderen. Het behandelplan is Bloed vitaliseren, stasis opheffen, Lever qi spreiden en de meridianen deblokkeren.
  2. Wanneer de zwelling verminderd is en de pijn nog sterk is de behandelstrategie Bloed stasis opheffen, Bloed en qi versterken en het Hart kalmeren.
  3. Als uiteindelijk de pijn en zwelling weg zijn, maar de breuk nog moet genezen is het behandelplan: Bloed en qi versterken, Nieren en Lever tonifiŽren.
Fase 1
Een voorbeeldformule is fu yuan huo xue tang met jiu zhi da huang, dang gui, tao ren, hong hua, chuan shan jia (dit schubdier is beschermd en wordt tegenwoordig niet meer gebruikt), tian hua fen, chai hu en gan cao.

Analyse
Dang gui, tao ren, hong hua en da huang vitaliseren Bloed, heffen Bloed stasis op, verminderen zwelling, verlichten pijn en deblokkeren de meridianen. Da huang is in wijn bereid wat de werking op het Bloed versterkt. Ook brengt het qi naar beneden en helpt daarbij de functie van de Longen. Tian hua fen maakt nieuw weefsel en vermindert zwelling. Chai hu reguleert Lever qi en brengt de werking naar de Lever meridiaan. De omhooggaande werking van chai hu balanceert mooi de neerwaarste werking van da huang. Gan cao verlicht pijn en spasmen en harmoniseert de kruidenformule.

Fase 2
Een formule die pijn en bloeduitstorting na trauma behandelt, ook bij gebroken botten, is zheng gu zi jin dan. Deze formule verzacht de pezen, vitaliseert de meridianen, verlicht pijn, beweegt Bloed stasis en vermindert zwelling. De formule bestaat uit dang gui, lian zi, fu ling, bai shao, hong hua, ding xiang, mu xiang, xue jie, er cha, da huang, mu dan pi en gan cao.

Analyse
Dang gui en bai shao voeden Bloed. Lian zi en ding xiang voeden de Nieren. Fu ling versterkt de Milt qi en drijft damp (zwelling) met er cha. Hong hua, xue jie, da huang, mu dan pi en mu xiang bewegen Bloed en qi om pijn te verlichten. Xue jie en er cha stoppen ook bloedingen. Lian zi en fu ling hebben een lichte kalmerende functie op het Hart. Gan cao tenslotte verlicht pijn, versterkt de midden warmer en brengt harmonie in de formule. Om meer specifiek op botbreuk te werken kan men specifieke kruiden toevoegen (zie ook onder): bv xu duan en zi ran tong.

Fase 3
Qi en Bloed versterken en de energie van de Nieren tonifiŽren kan met kruiden als ren shen, dang shen, e jiao, gou qi zi, lian zi, sang ji sheng, xu duan en gu sui bu.

Een breed werkende formule die door de shaolin monniken is ontwikkeld, is shao lin zhuang jin xu gu dan ofwel het Shaolin elixer om pezen te versterken en botten te verbinden. De formule voedt qi en verzorgt Bloed, versterkt pezen en banden en verbindt botten, verdrijft stasis en vitaliseert meridianen, verwarmt en voedt Nieren. De formule bevat dang gui, chuan xiong, bai shao, shu di huang, du zhong, xu duan, bu gu zhi, tu si zi, gu sui bu, wu jia pi, mu gua, san qi, liu ji nu, tu bie chong, dang shen, huang qi en gui zhi.

Analyse
Dang gui tonifieert, versterkt en harmoniseert Bloed, beweegt qi, reduceert zwelling en verlicht pijn. Chuan xiong vitaliseert Bloed, verdrijft wind, beweegt qi omhoog en verlicht pijn. Bai shao verzorgt Bloed, beschermt yin, reguleert ying en wei qi en kalmeert de Lever. Shu di huang tonifieert yin en Bloed, versterkt essentie en Merg. Deze eerste 4 kruiden vormen si wu tang met shu di huang in plaats van sheng di huang. Shu di huang is meer tonifiŽrend en minder koelend dan sheng di huang.

Dang shen versterkt qi, bouwt vloeistoffen op en tonifieert de middenwarmer. Huang qi vermeerder qi, vermindert zwellingen en bouwt weefsel op.

Du zhong tonifieert Lever en Nieren, versterkt botten en pezen en vergemakkelijkt stromen van qi en Bloed. Het gaat het qi aspect van de Nieren binnen. Xu duan tonifieert Lever en Nier, versterkt pezen en botten, beweegt Bloed, verlicht pijn en maakt vlees. Het gaat het Bloed aspect van Nieren binnen. Bu gu zhu tonifieert Nieren en Milt, versterkt yang en stabiliseert essentie. Tu si zi tonifieert Lever en Nieren, vermeerdert yin en verankert essentie. Gu sui bu tonifieert Nieren, vitaliseert Bloed en helpt genezing van pezen en botten.

Tu bie chong breekt Bloed stasis, vitaliseert pezen, banden en verbindt botten. San qi vitaliseert Bloed, transformeert stasis, reduceert zwelling en verlicht pijn. Liu ji nu disperseert Bloed stasis en verlicht pijn.

Wu jia pi verdrijft wind-damp, versterkt pezen, banden en botten, transformeert damp en reduceert zwelling. Mu gua verdrijft wind-damp, ontspant de pezen en deblokkeert meridianen. Gui zhi verwarmt de meridianen, verbetert Bloed stroming, transformeert qi, reguleert ying en wei qi.

Enkelvoudige kruiden voor botgenezing
Er zijn een tiental kruiden die specifiek werken op botgenezing. Deze kruiden worden in formules toegevoegd die Bloed harmoniseren en de Nieren en Lever versterken, zoals bv boven beschreven.

  1. Gu sui bu is warm en bitter en werkt op Nieren en Lever. Het betekent letterlijk "aangroei van versplinterde botten" en herstelt botgroei door Nier yang te tonifiŽren en pezen, banden en botten te versterken. Ook vitaliseert gu sui bu het Bloed en stopt bloeding.
  2. Xu duan is iets warm, bitter en scherp en werkt op Nieren en Lever. De letterlijke betekenis is "herstellen van het gebrokene" en het is een belangrijk kruid bij botbreuk. Xu duan gaat het Bloed aspect van de Nier energie binnen, versterkt Lever en Nieren, pezen en botten en beweegt Bloed, verlicht pijn en maakt spieren aan. Al deze acties ondersteunen de genezing van botbreuk.
  3. Du zhong is warm, zoet en een beetje scherp en werkt op Nieren en Lever. Het gaat het qi aspect van de Nieren binnen en helpt de stroming van qi en Bloed. Du zhong tonifieert Lever en Nieren, versterkt botten en pezen, kalmeert stijgend Lever yang en droogt damp.
  4. Bu gu zhi is warm, scherp en bitter en werkt op Nieren en Milt. Het tonifieert de yang qi van Nieren en Milt, stabiliseert essentie.
  5. Gui ban is koud, zoet en zout en werkt op Lever, Nieren en Hart. Het verzorgt yin en verankert yang. Gui ban tonifieert Nieren, versterkt botten. Het ondersteunt het Hart, verzorgt en koelt het Bloed. Gui ban is het buikschild van een soort schilpad (testudinis) en ik weet momenteel niet of deze bedreigd is of niet.
  6. Sang ji sheng is neutraal en bitter (zoet). Het versterkt de yin van de Nieren en Lever, versterkt pezen en botten en verdrijft wind-damp. Ook verzorgt het Bloed, waardoor gevoelloosheid van spieren en stijfheid van pezen behandeld worden.
  7. Tu bie chong of di bie chong is koud, zout en werkt op Lever, Hart en Milt. Het verdrijft Bloed stasis, vitaliseert pezen en banden en verbindt botten.
  8. Zi ran tong is neutraal, scherp en bitter en werkt op Lever en Nieren. Het disperseert Bloed stasus, verlicht pijn en zwelling en promoot genezing van botten en pezen.
  9. Gou ji versterkt Nieren, verdrijft koude en versterkt pezen, banden en botten. Gou ji (Cibotium barometz of boomvarenwortel) staat op de Cites lijst van beschermde plantensoorten.
  10. He Gu is het befaamde tijgerbot. Tegenwoordig wordt dit niet gebruikt vanwege de beschermde status van de tijger. Het disperseert koude en damp, versterkt pezen, banden en botten. He gu wordt vooral gebruikt bij hevige gewrichtpijn (bi-syndroom).
ziekte: botbreuk

Botbreuk is niet direct een onderwerp waarbij je aan alternatieve geneeskunde denkt, of het moet zijn dat iemand de breuk op magische wijze ineens herstelt. Toch kan TCM, met name de kruidengeneeskunde, bijdragen aan het herstel van een botbreuk of -beschadiging, met of zonder een operatie. Daarnaast zijn acupunctuur en Chinese kruiden uitermate geschikt om pijn te bestrijden.

Hieronder staat een korte uiteenzetting over botbreuk en de behandeling met kruiden. In de herfst van 2006 ben ik iemand gaan behandelen met een gebroken arm waarbij de botbreuk een opening van 2 millimeter gaf. Een half jaar verder is de 2 mm overbrugd met nieuw botweefsel, maar het moet nog wel aansterken. De patiŽnt heeft geen last van de pijn als hij zijn kruiden neemt.

Etiologie
Botbeschadiging (gu shang), breuken of fracturen (gu zhe) zijn vaak het gevolg van een trauma. Soms is er spontane breuk bijvoorbeeld bij bepaald medicijngebruik, tumorgroei of degeneratie zoals osteoporose. Chinese kruidengeneeskunde kan ondersteuning geven bij het herstel na een botbreuk en operatie hieraan.

Botten zijn harde (yinne) materie die het lichaam ondersteunen, beschermen en de mogelijkheid tot beweging geven. Ook wordt er bloed gemaakt en worden er mineralen opgeslagen (bv calcium). In TCM behoren de botten tot de qi heng zhi fu: de buitengewone organen of extra fu. Ze slaan beenmerg op, wat essentie (jing) is. De extra fu worden gecontroleerd door de energie van de Nieren. Botten zijn met name gevoelig voor vergroeiingen en breuk. Bij onvoldoende essentie of beenmerg ontstaan problemen met de botten zoals met wandelen en staan. Ook bij bi syndromen, voornamelijk van ouderen en zwakkeren, worden botten aangedaan en kunnen ze versterkt worden met Chinese kruiden.

Behandeling van botbreuk
Om botgroei te bevorderen en de botten te versterken is het van belang de energie van de Nieren te tonifiŽren en dan met name yang qi. Daarnaast is het van belang Bloed te voeden en te doen circuleren, zodat er voldoende voeding bij de botbreuk komt.

Omdat Nier yang uit essentie ontstaat, tonifiŽren de kruiden voor botbreuk ook Nier essentie. En omdat Nier essentie, Lever yin en Lever Bloed in elkaar transformeren werken veel kruiden die Nieren versterken of yang verwarmen, ook op Lever yin en Lever Bloed.

Voorbeelden van Nier yang versterkende kruiden staan onderaan. Omdat de botten yinne substantie zijn, balanceren we yang met yin door middel van yin versterkende kruiden zoals sang ji sheng, gui ban, e jiao en gou qi zi.

Voor specifieke locaties van de botbreuk kan men kruiden toevoegen om de richting van de formule te sturen, zoals voor de (boven)arm sang zhi of gui zhi.

Verschillende fasen van de genezing
Er zijn verschillende fasen in het genezingsproces waarin de behandelstrategie verschilt.
  1. Zo snel mogelijk na het trauma (of de operatie) is het zaak de pijn en zwelling te verminderen. Het behandelplan is Bloed vitaliseren, stasis opheffen, Lever qi spreiden en de meridianen deblokkeren.
  2. Wanneer de zwelling verminderd is en de pijn nog sterk is de behandelstrategie Bloed stasis opheffen, Bloed en qi versterken en het Hart kalmeren.
  3. Als uiteindelijk de pijn en zwelling weg zijn, maar de breuk nog moet genezen is het behandelplan: Bloed en qi versterken, Nieren en Lever tonifiŽren.
Fase 1
Een voorbeeldformule is fu yuan huo xue tang met jiu zhi da huang, dang gui, tao ren, hong hua, chuan shan jia (dit schubdier is beschermd en wordt tegenwoordig niet meer gebruikt), tian hua fen, chai hu en gan cao.

Analyse
Dang gui, tao ren, hong hua en da huang vitaliseren Bloed, heffen Bloed stasis op, verminderen zwelling, verlichten pijn en deblokkeren de meridianen. Da huang is in wijn bereid wat de werking op het Bloed versterkt. Ook brengt het qi naar beneden en helpt daarbij de functie van de Longen. Tian hua fen maakt nieuw weefsel en vermindert zwelling. Chai hu reguleert Lever qi en brengt de werking naar de Lever meridiaan. De omhooggaande werking van chai hu balanceert mooi de neerwaarste werking van da huang. Gan cao verlicht pijn en spasmen en harmoniseert de kruidenformule.

Fase 2
Een formule die pijn en bloeduitstorting na trauma behandelt, ook bij gebroken botten, is zheng gu zi jin dan. Deze formule verzacht de pezen, vitaliseert de meridianen, verlicht pijn, beweegt Bloed stasis en vermindert zwelling. De formule bestaat uit dang gui, lian zi, fu ling, bai shao, hong hua, ding xiang, mu xiang, xue jie, er cha, da huang, mu dan pi en gan cao.

Analyse
Dang gui en bai shao voeden Bloed. Lian zi en ding xiang voeden de Nieren. Fu ling versterkt de Milt qi en drijft damp (zwelling) met er cha. Hong hua, xue jie, da huang, mu dan pi en mu xiang bewegen Bloed en qi om pijn te verlichten. Xue jie en er cha stoppen ook bloedingen. Lian zi en fu ling hebben een lichte kalmerende functie op het Hart. Gan cao tenslotte verlicht pijn, versterkt de midden warmer en brengt harmonie in de formule. Om meer specifiek op botbreuk te werken kan men specifieke kruiden toevoegen (zie ook onder): bv xu duan en zi ran tong.

Fase 3
Qi en Bloed versterken en de energie van de Nieren tonifiŽren kan met kruiden als ren shen, dang shen, e jiao, gou qi zi, lian zi, sang ji sheng, xu duan en gu sui bu.

Een breed werkende formule die door de shaolin monniken is ontwikkeld, is shao lin zhuang jin xu gu dan ofwel het Shaolin elixer om pezen te versterken en botten te verbinden. De formule voedt qi en verzorgt Bloed, versterkt pezen en banden en verbindt botten, verdrijft stasis en vitaliseert meridianen, verwarmt en voedt Nieren. De formule bevat dang gui, chuan xiong, bai shao, shu di huang, du zhong, xu duan, bu gu zhi, tu si zi, gu sui bu, wu jia pi, mu gua, san qi, liu ji nu, tu bie chong, dang shen, huang qi en gui zhi.

Analyse
Dang gui tonifieert, versterkt en harmoniseert Bloed, beweegt qi, reduceert zwelling en verlicht pijn. Chuan xiong vitaliseert Bloed, verdrijft wind, beweegt qi omhoog en verlicht pijn. Bai shao verzorgt Bloed, beschermt yin, reguleert ying en wei qi en kalmeert de Lever. Shu di huang tonifieert yin en Bloed, versterkt essentie en Merg. Deze eerste 4 kruiden vormen si wu tang met shu di huang in plaats van sheng di huang. Shu di huang is meer tonifiŽrend en minder koelend dan sheng di huang.

Dang shen versterkt qi, bouwt vloeistoffen op en tonifieert de middenwarmer. Huang qi vermeerder qi, vermindert zwellingen en bouwt weefsel op.

Du zhong tonifieert Lever en Nieren, versterkt botten en pezen en vergemakkelijkt stromen van qi en Bloed. Het gaat het qi aspect van de Nieren binnen. Xu duan tonifieert Lever en Nier, versterkt pezen en botten, beweegt Bloed, verlicht pijn en maakt vlees. Het gaat het Bloed aspect van Nieren binnen. Bu gu zhu tonifieert Nieren en Milt, versterkt yang en stabiliseert essentie. Tu si zi tonifieert Lever en Nieren, vermeerdert yin en verankert essentie. Gu sui bu tonifieert Nieren, vitaliseert Bloed en helpt genezing van pezen en botten.

Tu bie chong breekt Bloed stasis, vitaliseert pezen, banden en verbindt botten. San qi vitaliseert Bloed, transformeert stasis, reduceert zwelling en verlicht pijn. Liu ji nu disperseert Bloed stasis en verlicht pijn.

Wu jia pi verdrijft wind-damp, versterkt pezen, banden en botten, transformeert damp en reduceert zwelling. Mu gua verdrijft wind-damp, ontspant de pezen en deblokkeert meridianen. Gui zhi verwarmt de meridianen, verbetert Bloed stroming, transformeert qi, reguleert ying en wei qi.

Enkelvoudige kruiden voor botgenezing
Er zijn een tiental kruiden die specifiek werken op botgenezing. Deze kruiden worden in formules toegevoegd die Bloed harmoniseren en de Nieren en Lever versterken, zoals bv boven beschreven.

  1. Gu sui bu is warm en bitter en werkt op Nieren en Lever. Het betekent letterlijk "aangroei van versplinterde botten" en herstelt botgroei door Nier yang te tonifiŽren en pezen, banden en botten te versterken. Ook vitaliseert gu sui bu het Bloed en stopt bloeding.
  2. Xu duan is iets warm, bitter en scherp en werkt op Nieren en Lever. De letterlijke betekenis is "herstellen van het gebrokene" en het is een belangrijk kruid bij botbreuk. Xu duan gaat het Bloed aspect van de Nier energie binnen, versterkt Lever en Nieren, pezen en botten en beweegt Bloed, verlicht pijn en maakt spieren aan. Al deze acties ondersteunen de genezing van botbreuk.
  3. Du zhong is warm, zoet en een beetje scherp en werkt op Nieren en Lever. Het gaat het qi aspect van de Nieren binnen en helpt de stroming van qi en Bloed. Du zhong tonifieert Lever en Nieren, versterkt botten en pezen, kalmeert stijgend Lever yang en droogt damp.
  4. Bu gu zhi is warm, scherp en bitter en werkt op Nieren en Milt. Het tonifieert de yang qi van Nieren en Milt, stabiliseert essentie.
  5. Gui ban is koud, zoet en zout en werkt op Lever, Nieren en Hart. Het verzorgt yin en verankert yang. Gui ban tonifieert Nieren, versterkt botten. Het ondersteunt het Hart, verzorgt en koelt het Bloed. Gui ban is het buikschild van een soort schilpad (testudinis) en ik weet momenteel niet of deze bedreigd is of niet.
  6. Sang ji sheng is neutraal en bitter (zoet). Het versterkt de yin van de Nieren en Lever, versterkt pezen en botten en verdrijft wind-damp. Ook verzorgt het Bloed, waardoor gevoelloosheid van spieren en stijfheid van pezen behandeld worden.
  7. Tu bie chong of di bie chong is koud, zout en werkt op Lever, Hart en Milt. Het verdrijft Bloed stasis, vitaliseert pezen en banden en verbindt botten.
  8. Zi ran tong is neutraal, scherp en bitter en werkt op Lever en Nieren. Het disperseert Bloed stasus, verlicht pijn en zwelling en promoot genezing van botten en pezen.
  9. Gou ji versterkt Nieren, verdrijft koude en versterkt pezen, banden en botten. Gou ji (Cibotium barometz of boomvarenwortel) staat op de Cites lijst van beschermde plantensoorten.
  10. He Gu is het befaamde tijgerbot. Tegenwoordig wordt dit niet gebruikt vanwege de beschermde status van de tijger. Het disperseert koude en damp, versterkt pezen, banden en botten. He gu wordt vooral gebruikt bij hevige gewrichtpijn (bi-syndroom).

©Stefan van der Sanden, 2019-07-17
http://www.krachtigekruiden.nl